nd-Formen in Caesars “Bellum Gallicum”

Einführung

Viele Grammatiken unterscheiden zwischen

n A. Gerundium und

n B. Gerundivum.

n Daran möchte ich mich hier auch halten, obwohl es Gründe gibt, diese Unterscheidung nicht anzuwenden.

Das Gerundium

n Das Gerundium ist die deklinierte Form des Infinitivs. Es ist ein Verbalsubstantiv.

n Sie hat nur Formen im Singular:

n (Nominativ: amare – das Lieben)

n Genitiv: ama-ND-i – des Liebens

n (Dativ ist sehr selten: ama-ND-o – dem Lieben)

n Akkusativ: (amare – das Lieben) und ad ama-ND-um – zum Lieben

n Ablativ: ama-ND-o – durch Lieben, in ama-ND-o – beim Lieben

Formen der anderen Konjugationen

n (delere),delendi, (delendo), ad delendum, (in) delendo

n (legere), legendi, (legendo), ad legendum, (in) legendo

n (audire), audiendi, (audiendo), ad audiendum, (in) audiendo

n (facere), faciendi, (faciendo), ad faciendum, (in) faciendo

Auch Deponentien haben ein Gerundium

n (hortari), hortandi,...

n (mereri), merendi,...

n (loqui), loquendi, ...

n (potiri), potiendi (auch: potiundi),...

n (aggredi), aggrediendi, ...

Übersetzungsbeispiele aus Caesars „Bellum Gallicum

n I,2: homines bellandi cupidi-Menschen, die begierig sind, Krieg zu führen

n I 3: ad proficiscendum – zum Maschieren um zu marschieren

n I 18: in quaerendo-beim Untersuchen

n I 20: finem orandi – Ende des Redens, E. zu reden

n I 43: causam postulandi iustam-berechtigten Grund zu fordern (=des Forderns)

n I 47: Colloquendi ..causa-Grund zu reden (causa ist Nominativ!)

n I 47: speculandi causa-des Auskundschaftens wegen, um auszukundschaften (causa im Ablativ nachgestellt!)

n I 52: spatium pila in hostes coniciendi-Zeit, Pile gegen die Feinde zu werfen

A. Gerundium bei Caesar:

Liber primus:

2: homines bellandi cupidi

3: ad proficiscendum

7: ad deliberandum

18: ad largiendum

18: in quaerendo

20: finem orandi

39: ad proficiscendum

43: causam postulandi iustam

46: loquendi finem

46: multo maior alacritas studiumque pugnandi maius

47: Colloquendi Caesari

47: peccandi … causa

47: speculandi causa

50: pugnandi potestatem

52: spatium pila in hostes coniciendi

Liber secundus:

1: Coniurandi has esse causas

6: consistendi potestas

6: finem oppugnandi

7: studium propugnandi

9 (2 Mal): initium transeundi

10: pugnandi causa

12: ad oppugnandum

17: praedandi causa

21: cohortandi causa

21: ad dimicandum

21: pugnandi tempus

24: praedandi causa

Liber tertius:

1: Causa mittendi

1: hiemandi causa

4: ex pugna excedendi…facultas

6: cognoscendi…facultatem

10: partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum

12: difficultas navigandi

17: spes praedandi studiumque bellandi

17: pugnandi potestatem

24: ad pugnandum

Liber quartus:

1: Causa transeundi fuit

1: bellandi causa

1: colendi causa

9: praedandi frumentandique causa

11: potestatem … in Ubios legatos mittendi

12: frumentandi causa

13: fallendo

15: discedendi potestatem

16: praedandi frumentandique causa

23: idoneam ad navigandum tempestatem

23: ad egrediendum

29: facultas aut administrandi aut auxiliandi dabatur.

29: ad navigandum

32: in metendo

Liber quintus:

1: Ad celeritatem onerandi

5: ad navigandum

6: recusandi aut deprecandi causa

6: insuetus navigandi

6: omni spe impetrandi adempta

8: non intermisso remigandi labore

12: praedandi ac belli inferendi causa

17: pabulandi causa

17: finem sequendi

17: consistendi aut ex essedis desiliendi facultatem

19: praedandi vastandique causa

29: Brevem consulendi esse occasionem

34: numero pugnandi pares.

38: ulciscendi Romanos

43: restinguendi causa

44: progrediendi facultatem.

49: ad dimicandum

51: pugnandi causa

54: alios territando... alios cohortando

54: satisfaciundi causa

57: certam diem conveniendi

57: colloquendi aut territandi causa

Liber sextus:

Liber septimus:

Das Gerundivum

Gerundivum als Prädikatsnomen(+Form von esse)

Ausdruck des „Müssens“, „Nicht-Dürfens“.

Täter der Handlung steht im Dativus auctoris.

n confligendum est – es muss gekämpft werden, man muss k.

n 31: neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro, neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam.

n 31: omnibus Gallis idem esse faciendum –dasselbe müsse von allen Gallier getan werden

n 32: Sequanis … omnes cruciatus essent perferendi.

n 48: si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum

n Meistens fällt bei Caesar die esse-Form weg. Leider! Daher ist dies für Schüler schwierig zu erkennen. Hier weitere Beispiele aus Buch I:

n 7: concedendum non (esse) putabat-er meine, es nicht zulassen zu dürfen

n 11: Caesar non (esse) exspectandum sibi statuit

n 14: timendum (esse) putaret

n 23: rei frumentariae prospiciendum (esse) existimans-meinend,dass für den Proviant vorgesorgt werden müsse

n 33: sibi eam rem cogitandam et suscipiendam (esse) putaret

n 33: occurrendum (esse) putabat

Das attributive Gerundivum

n Beispiele aus Buch I:

n 1: ad effeminandos animos –um die Sinne zu verweichlichen, zur Verweichlichung der Sinne

n 3: (2 Mal) Ad eas res conficiendas –um diese Dinge auszuführen

n 7: data facultate per provinciam itineris faciundi – nachdem die Möglichkeit gegeben war, durch die Provinz zu marschieren. Von “facultate” hängt der Genitiv “itineris faciundi” ab.

Das Gerundivum als Prädikativum

n Beispiele aus Buch I:

n 13: pontem in Arari faciendum curat – er sorgt für den Bau einer Brücke über die Saône

n 19: obsides inter eos dandos curasset – (dass) er dafür gesorgt hatte, dass Geiseln untereinander gegeben werden

B. Gerundivum bei Caesar:

Liber primus:

1: ad effeminandos animos

3: (2 Mal) Ad eas res conficiendas

5: ad omnia pericula subeunda

7: concedendum non putabat

7: data facultate per provinciam itineris faciundi

11: Caesar non exspectandum sibi statuit

13: pontem in Arari faciendum curat

14: timendum putaret

18: summam in spem per Helvetios regni obtinendi venire

19: obsides inter eos dandos curasset

20: ad minuendam gratiam

23: rei frumentariae prospiciendum existimans

31: neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro, neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam.

31: omnibus Gallis idem esse faciendum

32: Sequanis … omnes cruciatus essent perferendi.

33: sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret

33: occurrendum putabat

33: ferendus non videretur

35: de communi re dicendum sibi et cognoscendum putaret

37: maturandum sibi existimavit

38: ad occupandum Vesontionem

38: sibi praecavendum Caesar existimabat

38: ad ducendum bellum

40: sibi quaerendum aut cogitandum putarent.

41: cupiditas belli gerendi

41: ad bellum gerendum

44: sui muniendi, non Galliae impugnandae causa

44: sui opprimendi causa

44: ad se oppugnandum

46: committendum non putabat

48: si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum

54: ad conventus agendos

Liber secundus:

1: ad conducendos homines

2: dubitandum non existimavit

5: confligendum sit

7: spes potiundi oppidi

8: ad aciem instruendam

9: ad bellum gerendum

10: de expugnando oppido et de flumine transeundo

10: ad eos defendendos

19: tempus … committendi proelii

20: omnia uno tempore erant agenda: vexillum proponendum, ab opere revocandi

milites

20: aggeris petendi causa

20: qui…. arcessendi, acies instruenda, milites cohortandi, signum dandum.

21: ad cohortandos milites

21 proelii committendi signum

21: non modo ad insignia accommodanda, sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta

detrahenda tempus defuerit

21: in quaerendis suis

28: in commemoranda civitatis calamitate

31: Atuatucos esse conservandos

Liber tertius:

2: belli renovandi legionisque opprimendae consilium

2: commeatus petendi causa

3: nihil de bello timendum existimaverat

4: iis rebus… conlocandis atque administrandis

4: eius loci… relinquendi ac sui recipiendi facultas

6: sui colligendi hostibus facultatem relinquunt

6: in spem potiundorum castrorum venerant

8: initium retinendi Sillii atque Velanii

9: de recipiendis obsidibus

10: Erant hae difficultates belli gerendi

11: qui eam manum distinendam curet

13: ad quamvis vim et contumeliam perferendam

13: casus erant extimescendi

14: statuit exspectandam classem

15: ad negotium conficiendum

16: eo gravius Caesar vindicandum statuit

17: dimicandum non existimabat

18: auxilii ferendi causa

18: conclamant omnes occasionem occasionem negotii bene gerendi amittendam non esse

19: ad se colligendos armandosque

19: ad bella suscipienda

19: ad calamitates ferendas

20: quae pars… est tertia pars Galliae aestimanda

20: intellegeret in iis locis sibi bellum gerendum

20: non mediocrem sibi diligentiam adhibendam censebat

23: non cunctandum existimavit

25: ad pugnam lapidibus telisque subministrandis et ad aggerem caespitibus comportandis

Liber quartus:

2: ad laborem ferendum

5: in consiliis capiendis

5: nihil his committendum existimavit.

6: dissimulanda sibi existimavit

11: ad has res conficiendas

13: Caesar neque iam sibi legatos audiendos neque condiciones accipiendas arbitrabatur

13: ad consilia capienda

13: nihil spatii dandum existimabat

13: sui purgandi causa,

14: neque consilii habendi neque arma capiendi spatio dato

14: ad quos consectandos

16: Caesar statuit sibi Rhenum esse transeundum

16: ad transportandum exercitum

17: id sibi contendendum aut aliter non traducendum exercitum existimabat

17: deiciendi operis causa

17: summa difficultas faciendi pontis

20: ad bellum gerendum

21: Ad haec cognoscenda

22: navium parandarum causa

22: belli gerendi … facultatem

22: ad duas transportandas legiones

22: has tantularum rerum occupationes Britanniae anteponendas iudicabat

22: Reliquum exercitum Q. T. S. et L. A. C. legatis … ducendum dedit

24: et de navibus desiliendum et in fluctibus consistendum et cum hostibus erat pugnandum

27: in petenda pace

29: Caesar exercitum transportandum curaverat

29: ad reficiendas naves

30: belli inferendi causa

31: ad reliquas reficiendas

34: ad lacessendum hostem et committendum proelium

34: quanta praedae faciendae atque in perpetuum sui liberandi facultas

36: hiemi navigationem subiciendam non existimabat

Liber quintus:

1: ad onera ac multitudinem iumentorum transportandam

1: naves aedificandas veteresque reficiendas curent.

1: quae sunt usui ad armandas naves

7: ad eum insequendum

7: coercendum atque deterrendum…Dumnorigem statuebat

7: (statuebat) prospiciendum

8: fuit militum virtus laudanda

11: summa imperii bellique administrandi communi consilio permissa

17: sui colligendi … facultatem

19: agris vastandis incendiisque faciendis

21: incursionis hostium vitandae causa

23: quas postea Labienus faciendas curaverat

24: unam in Morinos ducendam C. Fabio legato dedit

24: quam L. Roscio in pacatissimam et quietissimam partem ducendam dederat

26: ad castra oppugnanda

27: omnibus hibernis Caesaris oppugnandis hunc esse dictum diem

27: de recuperanda communi libertate

28: ea … tamen non neglegenda existimabant

28: vix erat credendum

28: …centuriones nihil temere agendum neque ex hibernis iniussu Caesaris discedendum existimabant

29: interficiendi Tasgetii consilium

29: fames esset timenda

33: quid quoque loco faciendum esset

33: Quod consilium, etsi … reprehendendum non est

33: in appellandis cohortandisque militibus

38: sui in perpetuum liberandi [atque ulciscendi Romanos : Gerundium!]… occasionem

41: fidei faciendae causa.

44: quem locum tuae probandae virtutis

44: uter utri virtute anteferendus videretur

46: qua sibi iter faciendum sciebat

47: tolerandae hiemis causa

49: aequo animo remittendum de celeritate existimabat

50: in his administrandis rebus

52: hoc (detrimentum) aequiore animo ferundum docet

53: oppugnandi sui causa

54: Idque adeo haud scio mirandumne sit

54: valuit esse aliquos repertos principes belli inferendi

57: occasionem rei bene gerendae

58: quos arcessendos curaverat

Liber sextus:

Liber septimus: